27 Sentyabr – Bir xalqın yaddaşına yazılan tarix
Сегодня, 13:35. Разместил: vasif
Tarixdə elə günlər var ki, onların mənası təqvimdə tutduğu bir tarixlə məhdudlaşmır. Belə günlər zamanın axarını dəyişir, cəmiyyətin yaddaşında yeni bir mərhələnin başlanğıcına çevrilir. 27 Sentyabr 2020-ci il Azərbaycan üçün məhz belə tarixlərdən biridir. Bu tarix Vətən müharibəsinin başlanğıcı kimi Azərbaycanın müasir tarixində xüsusi yer tutur. Eyni zamanda, 27 Sentyabr illər sonra da həmin müharibənin ən ağır nəticəsini – Vətən uğrunda həyatını itirən insanların xatirəsini yaşadan gün kimi qeyd olunur. 27 Sentyabrı yalnız 44 günlük müharibənin ilk günü kimi təqdim etmək həmin tarixin mahiyyətini daraltmaq olardı. Bu günə gətirib çıxaran proseslərin arxasında onilliklər boyu davam edən işğal, doğma yurdlarından didərgin salınmış yüz minlərlə insanın taleyi, dağıdılmış şəhər və kəndlər, pozulmuş həyat hekayələri və Azərbaycan cəmiyyətində illər ərzində qorunub saxlanılan qayıdış arzusu dayanırdı. 2020-ci ilin sentyabrında başlayan hərbi əməliyyatlar Azərbaycan tarixinin gedişinə ciddi təsir göstərən hadisələrdən birinə çevrildi. 44 gün ərzində Azərbaycan Ordusu bir sıra yaşayış məntəqələrini və strateji əhəmiyyətli yüksəklikləri nəzarətə götürdü. Müharibənin gedişində Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı şəhərlərinin, eləcə də Şuşanın azad edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıdı. 10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində yeni mərhələ başladı. Bu nəticənin arxasında isə ilk növbədə insan amili dayanırdı. Vətən müharibəsinin ən ağır tərəfi itkilər idi. Azərbaycan hərbçiləri arasında şəhid olanların hər birinin öz adı, öz ailəsi, öz həyatı və öz arzuları vardı. Böyük tarixi hadisələrin statistik göstəricilərlə ifadə edilən tərəfi olsa da, şəhidlik rəqəmlə ölçülə bilməyən bir insan faciəsidir. Hər bir rəqəmin arxasında bir ailənin həyatını dəyişən xəbər, bir evin səssizliyi, bir ananın gözləntisi və bir ömrün yarımçıq qalan hekayəsi dayanır. Məhz buna görə Anım Gününün əsas mahiyyəti yaddaşdır. 27 Sentyabr Azərbaycan xalqına yalnız müharibənin başladığı günü deyil, həmin müharibənin ağır yükünü daşıyan insanları xatırladır. Şəhidlərin xatirəsi zamanın müəyyən etdiyi bir mərasim çərçivəsinə sığmır. Onların adı Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm səhifələrindən birinin ayrılmaz hissəsidir. Şəhidlik Azərbaycan xalqının yaddaşında yeni anlayış deyil. Ölkənin müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və dövlətçiliyi uğrunda müxtəlif dövrlərdə həyatını itirən insanların xatirəsi milli yaddaşın mühüm sütunlarından birini təşkil edir. 27 Sentyabr isə bu yaddaşın müasir dövrümüzdə xüsusi ifadə formasıdır. Bu tarix 2020-ci ilin payızında baş verən hadisələri şəhidlərin adı ilə birləşdirərək tarixi yaddaşın canlı qalmasını təmin edir. Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətinin sosial və mənəvi mənzərəsinə də ciddi təsir göstərdi. Müharibə günlərində ölkənin müxtəlif bölgələrindən olan insanların eyni məqsəd ətrafında birləşməsi milli həmrəyliyin gücünü göstərdi. Cəbhədə döyüşənlərlə arxa cəbhədə olanlar arasında mənəvi bağ daha da möhkəmləndi. Şəhid ailələrinə, qazilərə və müharibə iştirakçılarına göstərilən diqqət cəmiyyətin ümumi yaddaşının mühüm hissəsinə çevrildi. Bu yaddaşın qorunması yalnız keçmişi xatırlamaq məqsədi daşımır. Tarixi yaddaş gələcəklə bağlı məsuliyyət də yaradır. Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq onların uğrunda can verdikləri dövlətin inkişafına töhfə vermək, Azərbaycanın müstəqilliyini və təhlükəsizliyini qorumaq, milli maraqları nəzərə almaq və gələcək nəsillərə daha güclü ölkə əmanət etmək anlayışı ilə bağlıdır. Vətən müharibəsindən sonrakı dövr Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirdi. Azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yolların, yaşayış məntəqələrinin, sosial obyektlərin, enerji və digər infrastrukturun yenidən qurulması ilə yeni mərhələnin təməli qoyuldu. Bu proses yalnız fiziki dağıntıların aradan qaldırılması deyil, uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların geri dönüşünün təmin edilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Vaxtilə həyatın izləri silinmiş ərazilərdə yenidən insanların məskunlaşması tarixin başqa bir səhifəsini açır. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda bərpa olunan hər yaşayış məntəqəsi müharibədən sonrakı dövrün reallığını əks etdirir. Burada söhbət yalnız yeni binalardan, yollardan və infrastrukturlardan getmir. Söhbət uzun illər ərzində pozulmuş həyatın yenidən qurulmasından gedir. 27 Sentyabrın məzmununda sülh anlayışının da xüsusi yeri var. Müharibənin ağrısını yaşayan cəmiyyət üçün sülh abstrakt anlayış deyil. Sülh insanların öz evlərində təhlükəsiz yaşaması, uşaqların gələcək haqqında qorxu deyil, ümidlə düşünməsi, şəhərlərin inkişaf etməsi və həyatın normal axarına qayıtmasıdır. Bu baxımdan Anım Günü həm də insan həyatının və sülhün dəyərini xatırladan tarixdir. Azərbaycanın müasir tarixində 27 Sentyabrın yaratdığı emosional yük illər keçdikcə itməyəcək. Əksinə, zaman məsafəsi artdıqca həmin hadisələrin nəticələri daha geniş tarixi çərçivədə qiymətləndiriləcək. Bu gün müharibəni yaşayan nəsil üçün 27 Sentyabr xatirədir; gələcək nəsillər üçün isə tarix olacaq. Lakin hər iki halda həmin tarixin mərkəzində insan və Vətən anlayışı dayanacaq. Tarixin yaddaşı yalnız qələbələrlə formalaşmır. Qələbənin hansı qiymətə əldə edildiyi də yaddaşın mühüm hissəsidir. 27 Sentyabr bu baxımdan Azərbaycanın müasir tarixində qürur və kədərin eyni anda yaşandığı günlərdən biridir. Bir tərəfdə Vətən müharibəsinin nəticələri, digər tərəfdə bu nəticəyə gedən yolda həyatını itirən insanların xatirəsi dayanır. Bu gün şəhidlərin adları ölkənin müxtəlif guşələrində yaşadılır. Onların xatirəsinə ucaldılan abidələr, adları verilən küçələr, yaradılan xatirə məkanları və ailələrinin yaşatdığı xatirələr bir məqsədə xidmət edir: zamanın heç bir mərhələsində onların unudulmaması. Əslində, yaddaşın ən böyük gücü də budur. İnsan həyatdan gedir, amma onun adı və əməlləri cəmiyyətin yaddaşında qalır. Şəhidlərin xatirəsi isə yalnız bir nəslin yaddaşı deyil. Bu, gələcək nəsillərə ötürülən tarixi mirasdır. 27 Sentyabrın hər il yenidən xatırlanması həm də Azərbaycan tarixinin son onilliklərində baş verən proseslərə bütöv baxış tələb edir. İşğal dövrü, müharibə, itkilər, Zəfər və sonrakı bərpa mərhələsi bir-birindən ayrı hadisələr deyil. Bunlar Azərbaycanın müasir tarixinin bir-birini tamamlayan səhifələridir. Bu səhifələrin ən ağrılı hissəsində şəhidlərin adı yazılıb. Ən qürurlu səhifələrində isə onların uğrunda can verdiyi torpaqların adı dayanır. 27 Sentyabr buna görə sadəcə Anım Günü deyil. Bu tarix Azərbaycan xalqının yaddaşında bir dövrün simvoludur. O, keçmişin ağrısını unutmadan gələcəyə baxmağın, şəhidlərin xatirəsini qoruyaraq həyatın davam etdiyini anlamağın və tarixin məsuliyyətini dərk etməyin ifadəsidir. Zaman dəyişir, nəsillər yenilənir, şəhərlər böyüyür, yeni tarixlər yazılır. Ancaq bəzi adlar zamanın dəyişmədiyi yerdə qalır. Şəhidlərin adı da Azərbaycan xalqının yaddaşında məhz həmin yerdədir. 27 Sentyabr hər il həmin yaddaşı yenidən oyadır. Sükutla, ehtiramla və dərin düşüncə ilə… Çünki bəzi tarixlər yalnız xatırlanmır. Onlar yaşadılır. Bu yaddaş xalqın milli iradəsini və Vətənə bağlılığını gələcək nəsillərə ötürən mənəvi körpüyə çevrilir. Şəhidlərin həyat yolu göstərir ki, Vətən sevgisi ən ağır sınaqlar qarşısında belə öz mənasını itirmir. Onların əziz xatirəsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ayrılmaz hissəsi kimi daim qorunur. Anım Günü keçmişə ehtiramla yanaşı, gələcəyə məsuliyyət hissini də gücləndirir. Bu tarix hər birimizə azadlığın və suverenliyin hansı böyük fədakarlıqlar hesabına qorunduğunu xatırladır. Şəhid ailələrinin yaşatdığı xatirələr isə böyük tarixi hadisələrin arxasındakı insan hekayələrini gələcək nəsillərə çatdırır. Bu baxımdan 27 Sentyabr milli yaddaşımızın yalnız keçmişi deyil, gələcəyi də müəyyənləşdirən mühüm səhifəsidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda həyatını itirənlərin adı xalqın mənəvi yaddaşında daim ehtiramla çəkiləcək. Onların fədakarlığı Vətənin qorunmasının yalnız bir nəslin deyil, bütün cəmiyyətin məsuliyyəti olduğunu göstərir. 27 Sentyabrın əsas mesajı isə dəyişməz olaraq qalır: yaddaş qorunduqca tarix yaşayır, tarix yaşadıqca şəhidlərin adı əbədiyyətə qovuşur. Prezident İlham Əliyev çıxışlarında 27 Sentyabrın və Vətən müharibəsinin Azərbaycan tarixindəki əhəmiyyətinə xüsusi diqqət yetirir. Dövlət başçısı şəhidlərin fədakarlığını Zəfərin əsas mənəvi dayaqlarından biri kimi qiymətləndirir, onların Vətən uğrunda göstərdiyi qəhrəmanlığın xalqın yaddaşında daim yaşayacağını bildirir. Onun fikirlərində şəhidlərin xatirəsinə ehtiramla yanaşı, onların ailələrinə dövlət qayğısının göstərilməsi və qəhrəmanlıqlarının gələcək nəsillərə çatdırılması məsələsi də mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyev Vətən müharibəsinin nəticələrini Azərbaycan xalqının milli iradəsinin, həmrəyliyinin və Ordunun gücünün ifadəsi kimi dəyərləndirir. Dövlət başçısı bildirir ki, qazanılan Zəfərin arxasında böyük fədakarlıq dayanır və şəhidlərin qanı ilə azad edilən torpaqların bərpası, həmin ərazilərdə həyatın yenidən qurulması bu tarixi qələbənin davamını təşkil edir. Bu yanaşmada 27 Sentyabr yalnız keçmiş hadisələrin xatırlandığı gün kimi deyil, həm də gələcəyə baxışın ifadəsi kimi mənalanır. Şəhidlərin xatirəsi yaşadılır, onların ailələrinə göstərilən diqqət davam etdirilir, azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq işləri həyata keçirilir. Beləliklə, Anım Günü həm keçmişə ehtiramı, həm də gələcək qarşısında məsuliyyəti özündə birləşdirən mühüm tarix kimi Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında möhkəmlənir.
Pirşağı qəsəbəsi, 112 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Züleyxa Şahverdiyeva.
Вернуться назад