Səttar Möhbalıyev: "Yerin altındakı sərvətdən Azərbaycanın sənaye gücünə gedən yol"
Сегодня, 10:33. Разместил: vasif
Azərbaycanın iqtisadi inkişaf tarixində elə mərhələlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız bu günün nəticələri ilə ölçülmür. Belə mərhələlər ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir, iqtisadi imkanları yeni məzmunla zənginləşdirir, dövlətin malik olduğu resursları daha böyük milli məqsədlərə yönəldir. 22 sentyabr 2026-cı ildə cənab Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən və “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunan müşavirə məhz belə strateji mərhələlərdən birinin konturlarını ortaya qoydu.
Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.
Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, bu müşavirənin mahiyyətini yalnız dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı ilə məhdudlaşdırmaq doğru olmazdı. Burada daha geniş bir iqtisadi fəlsəfə görünür: Azərbaycan yerin altındakı sərvətlərini sadəcə çıxarıb satmaq deyil, onları ölkə daxilində emal edərək yeni sənaye gücünə çevirmək niyyətindədir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında dağ-mədən və metallurgiya sənayesi ölkə iqtisadiyyatı, xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından perspektivli istiqamət kimi səciyyələndirilir. Qarşıdakı dörd il ərzində bu sahədə yeni, müasir sənaye istiqamətinin yaradılması, beş mindən çox daimi iş yerinin açılması nəzərdə tutulur. Daha mühüm məqam isə təbii resursların səmərəli istifadəsi ilə yanaşı, istehsal zəncirinin tam yaradılmasıdır. Bu, əslində, məsələnin əsas mahiyyətidir. Çünki müasir iqtisadiyyat yalnız sərvətə malik olmaqla deyil, həmin sərvətdən nə qədər əlavə dəyər yaratmaqla ölçülür. Yeraltı sərvətin çıxarılması iqtisadi prosesin başlanğıcıdırsa, onun zənginləşdirilməsi, emalı, sənaye məhsuluna çevrilməsi və dünya bazarına hazır məhsul kimi çıxarılması həmin prosesin daha yüksək mərhələsidir. Cənab Prezidentin çıxışında filizin sadəcə xammal kimi dünya bazarlarına çıxarılmasının düzgün yanaşma olmadığı, yeni yataqlar aşkarlandığı halda bütün istehsal zəncirinin – zənginləşdirmə və emalın – yaradılmasının vacibliyi xüsusi vurğulanır. Azərbaycan uzun illər ərzində enerji resurslarından əldə etdiyi imkanları ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına, infrastrukturun yenilənməsinə və iqtisadi bazanın genişləndirilməsinə yönəldib. Cənab Prezident çıxışında son iyirmi ildə həyata keçirilən dövlət proqramlarının nəticələrinə toxunaraq qeyd edir ki, əsas infrastruktur layihələri icra olunub, enerji təhlükəsizliyi təmin edilib və ölkənin iqtisadi potensialı əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. Bu gün isə qarşıda yeni məsələ dayanır: yaradılmış iqtisadi imkanları yeni sənaye istiqamətlərinə çevirmək. Deməli, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı təsadüfi seçim deyil. Bu istiqamət qeyri-neft sənayesinin genişləndirilməsi və iqtisadiyyatın yeni istehsal dayaqları üzərində möhkəmləndirilməsi siyasətinin tərkib hissəsidir. Müşavirənin ən mühüm istiqamətlərindən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərin təbii resurslarının iqtisadi dövriyyəyə qaytarılmasıdır. İşğal illərində Azərbaycanın təbii sərvətlərinə vurulan zərər, meşələrin məhv edilməsi və təbii resursların qanunsuz istismarı Prezidentin çıxışında xüsusi qeyd olunur. Bu gün isə vəziyyət tamamilə fərqlidir. Artıq həmin ərazilərdə sərvətlər dağıdıcı və talançı məqsədlərlə deyil, Azərbaycanın milli iqtisadi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilan rayonlarında yerləşən qızıl, mis və molibden yataqlarının istismara cəlb olunması nəzərdə tutulur. Ağdərədə artıq işlərə başlanılıb, Kəlbəcər və Zəngilanda isə növbəti mərhələdə fəaliyyətə başlanılması gözlənilir. Qarabağ yalnız yenidən qurulan yaşayış məkanına çevrilmir. Qarabağ öz təbii, iqtisadi və sənaye potensialı ilə Azərbaycanın ümumi iqtisadi inkişafının mühüm həlqələrindən birinə çevrilir.
Millət vəkili onu da bildirib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd edildiyi kimi, parkın yaradılmasının əsas məqsədlərindən biri məhz dağ-mədən sənayesinin inkişafıdır. Daşkəsən filiz yatağının istismarı və yaxın ərazilərdə nəzərdə tutulan layihələr burada yeni sənaye infrastrukturunun yaradılmasını şərtləndirir. Burada diqqət çəkən məqam odur ki, söhbət yalnız filiz hasilatından getmir. Zənginləşdirmə, pelet və briketlənmiş dəmir istehsalı müəssisələrinin yaradılması, filizin daşınması üçün iqtisadi baxımdan səmərəli mexanizmlərin tətbiqi nəzərdə tutulur. Yəni məqsəd mədənlə zavodu, zavodla bazarı, istehsalla ixracı bir-birindən ayrı proseslər kimi deyil, vahid sənaye zənciri kimi formalaşdırmaqdır. Bu yanaşma Azərbaycanın sənaye siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələdir. Azərbaycanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri də mövcud yataqların müasir geoloji üsullarla yenidən öyrənilməsidir. Cənab Prezident qeyd edir ki, sovet dövründən qalan məlumatların üzərindən təxminən 40 il keçib və bu gün həmin yataqların potensialını daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verən müasir texnologiyalar mövcuddur. Dünən məlum olmayan ehtiyatların bu gün müasir texnologiyalar vasitəsilə müəyyənləşdirilməsi, geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi və yeni yataqların aşkar olunması ölkənin gələcək sənaye potensialını daha da böyüdə bilər. Bu baxımdan Naxçıvan Muxtar Respublikasında geoloji kəşfiyyat işlərinin başlanmasının da ayrıca əhəmiyyəti var. Balakən rayonundakı “Filizçay” polimetal yatağı da bu strategiyanın mühüm istiqamətlərindən biridir. Cənab Prezident bu yatağı Avropa qitəsində ən perspektivli yataqlardan biri kimi xarakterizə edir və onun istismara hazırlanması üzrə işlərin davam etdiyini bildirir. Burada dövlətin yanaşması da diqqət çəkir: yatağın istismarına hazırlıq mərhələsində texniki-iqtisadi əsaslandırmanın tamamlanması, investisiya qərarının qəbul edilməsi və gələcəkdə xarici investorların müəyyən payla prosesə cəlb olunması imkanları nəzərdən keçirilir. Bu isə Azərbaycanın investisiya siyasətində açıq, lakin milli iqtisadi maraqları qoruyan yanaşmanı nümayiş etdirir. Dağ-mədən sənayesinin inkişafı böyük iqtisadi imkanlarla yanaşı, ciddi ekoloji məsuliyyət də yaradır. Məhz buna görə cənab Prezidentin çıxışında ekoloji məsələyə xüsusi yer verilməsi təsadüfi deyil. Qərb Sənaye Parkında həyata keçiriləcək layihələrdə maksimum ekoloji ekspertizanın aparılması, bütün ekoloji normalara əməl olunması tələb edilir. Prezidentin ifadəsi ilə desək, Azərbaycanın əsas sərvəti yalnız yerin altında olan sərvətlər deyil, həm də onun təbiətidir.
Dövlət Proqramının digər mühüm istiqaməti metallurgiya sənayesinin inkişafıdır. Alüminium istehsalının 2030-cu ilin sonunadək 100 min tona çatdırılması nəzərdə tutulur və bu məqsədlə bir neçə zavodun yaradılması planlaşdırılır. Bu hədəf də eyni məntiqə söykənir: ölkənin sənaye potensialı yalnız xammal hasilatı ilə kifayətlənməməli, daha yüksək əlavə dəyər yaradan istehsal sahələri ilə tamamlanmalıdır. Beləliklə, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı bir-birini tamamlayan iki istiqamət kimi çıxış edir. Bir tərəfdə mineral resursların kəşfi və hasilatı, digər tərəfdə həmin resursların emalı və sənaye məhsuluna çevrilməsi dayanır. Dövlət Proqramının maliyyə təminatının müəyyənləşdirilməsi də mühüm məqamdır. Cənab Prezidentin çıxışından aydın olur ki, proqram dövlət tərəfindən istənilən halda icra ediləcək. Bununla yanaşı, yerli və xarici investorların müəyyən payla prosesə qoşulması üçün imkanlar açıq saxlanılır. Bu yanaşmanın iqtisadi mahiyyəti aydındır: Azərbaycan öz strateji sənaye layihələrinin taleyini yalnız xarici kapitalın qərarlarından asılı vəziyyətə gətirmir. Dövlət əsas təşəbbüskar kimi çıxış edir, investorlar üçün isə əlavə imkanlar yaradır. Bütün bunların nəticəsində qarşıdakı illərdə Azərbaycanın iqtisadi mənzərəsində yeni bir sənaye xəttinin formalaşması gözlənilir. Beş mindən çox yeni daimi iş yeri, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda məşğulluğun sürətlə artırılması, dövlət büdcəsinə əlavə vergi daxilolmaları, ixrac potensialının gücləndirilməsi və böyük maliyyə təsiri – bunlar proqramın iqtisadi nəticələri kimi qarşıya qoyulur. Cənab Prezident çıxışında gözlənilən illik müsbət maliyyə təsirinin bir milyard manatdan çox ola biləcəyini də bildirir. Bir vaxtlar əsas məqsəd enerji təhlükəsizliyini təmin etmək idisə, bu gün qarşıda daha geniş vəzifə dayanır: enerji resurslarından əldə edilmiş imkanları qeyri-neft sənayesinin gücləndirilməsinə, yeraltı sərvətləri yüksək əlavə dəyər yaradan istehsala, işğaldan azad edilmiş ərazilərin təbii potensialını isə onların sürətli sosial-iqtisadi dirçəlişinə çevirmək. Bu baxımdan 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramına yalnız dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişaf sənədi kimi baxmaq azdır. Bu proqram Azərbaycanın iqtisadi inkişafının növbəti mərhələsinə keçid sənədidir-deyə Səttar Möhbalıyev fikirlərini tamamlayıb.
Вернуться назад